همه عبادات علاوه بر احکام ظاهری دارای آدابی نیز هستند. دانستن احکام و به کار بستن آنها باعث صحت عبادت و دانستن آداب و به کار بستن آنها موجب قبولی عبادت می گردد. زیارت هم به عنوان یکی از عبادات، علاوه بر احکام، دارای آدابی است که رعایت آنها سبب قبولی زیارت می گردد. نوع نگرش ما به زیارت و معرفتمان به امامی که زیارت می کنیم و نوع رفتار ما در بهره وری ما بالاترین اثر را دارد. آیا کسی که امام را زنده و حیّ بداند و خود را هنگام زیارت در محضر مظهر اسماء و صفات الهی بداند و در آنجا با حضور قلب حاضر گردد با کسی که از روی جهل و نادانی خود را در کنار قبری که صاحبش سالهاست مرده بداند و با آن برخورد موزه تاریخی بنماید، یکی است؟ بر این اساس در این مقال بر آن شدیم تا آداب زیارت حرمهای شریفه اهلبیت را مختصراً بیان کنیم تا ان شاء الله زیارتی مقبول داشته باشیم.
آداب زیارت، برخی مربوط به قبل از زیارت؛ برخی مربوط به حین زیارت؛ برخی مربوط به بعد از زیارت و برخی در دو یا همه مراحل مشترک است.
مهمترین آداب به این شرح است:
اول آنکه امام را زنده و حیّ و حاضر و ناظر بداند. (وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُون)
دوم: قبل از سفر زیارتی، و قبل از هر زیارت غسل کند (به استثنای زیارت سید الشهدا).
سوم: کسب معرفت در مورد امامی که می خواهد به زیارتش برود. همچنین آگاهی از ثواب زیارت آن امام، باعث بالا رفتن شوق زیارت و مغتنم دانستن وقت می شود.
چهارم: زیارتش قربتاً الی الله و با اخلاص نیت باشد و غل و غش در نیت نداشته باشد.
پنجم: خود را از هرگونه کدورات و گناهان با استغفار و توبه خالی کند.
ششم: طلب حلالیت از کسانی که به آنها بدی کرده و عفو و بخشش کسانی که به او بدی کرده اند که این موجب خشنودی امام می گردد.
هفتم: آنچه از وجوهات شرعیه مثل خمس و زکات و نفقات و دیونی که بر عهده اوست بپردازد. یا اگر امانتی به او سپرده شده باز گرداند.
هشتم: وصیت خود را آماده کند. (هر چند که یک مومن همیشه وصیت نامه اش آماده است)
نهم: برای خود و همسفرانش توشه تهیه کند.
دهم: به زوار خدمت کند و آنها را در اموری مثل پخت و پز و حمل اثاثیه و … مساعدت نماید.
یازدهم: با دیگران رعایت مروّت نماید مانند هزینه کردن و توشه فراهم کردن برای دیگران، ساز مخالف نزدن با همراهان، رازداری کردن، مزاح و خوش طبعی کردن بدون معصیت با همراهان (البته غیر از زیارت سید الشهدا)، تبعیت از تصمیمات جمع کردن، حرمت شیعیان و بزرگان را حفظ کردن، دلجویی و تشکر از خدّام حرم و …
دوازدهم: مشغول تفریح نگردد و بداند که زیارت با سیاحت فرق دارد.
سیزدهم: ترک آرایش کرده و از توجه به نامحرم و مسائل شهوانی دوری کند.
چهاردهم: خود را به بوهای خوش معطر گرداند. ( البته استثناءاً در زیارت سید الشهدا عطر و غسل نباشد بهتر است)
پانزدهم: اذکاری مثل صلوات و استغفار را ورد زبان کند که اذکار عطر باطنی هستند.
شانزدهم: صدقه و انفاق به فقرای شیعه داشته باشد.
هفدهم: به طرف حرم، آهسته و سر به زیر گام بردارد.
هجدهم: در مجاورت حرم کفش و جوراب و انواع پاپوش را درآورد.
نوزدهم: رعایت سکوت و سکون نماید یعنی ترک کلامهای بیهوده و غیر مفید و کلامهای دنیوی و ترک جابجایی های بی فایده و نا به جا.
بیستم: به خاطر توفیق یافتن به زیارت، شکر الهی را به جا آورد و سجده شکر برود.
بیست و یکم: اذن دخول بخواند و بکاء و تضرّع داشته باشد.
بیست و دوم: در محضر امام، سر تا پا ادب و حضور باشد و از توجه به سایر چیزها پرهیز کند.
بیست و سوم: صدای خود در حرم و مخصوصاً در جوار ضریح مطهر امام بالا نبرد.
بیست و چهارم: زیارت را رو به مزار تلاوت کند زیرا تحقق زیارت به همین سلام دادن و تلاوت زیارتنامه است. اگر ازدحام جمعیت بود به سلام و صلوات اکتفا نماید. البته باید این را مدّ نظر داشت که در زیارت قریب (زیارت از نزدیک)، قرائت زیارتنامه نباید حتماً در کنار ضریح باشد بلکه با فاصله و به سمت ضریح مطهر هم کفایت می کند.
بیست و پنجم: طلب شفا و شفاعت از امام کند.
بیست و ششم: با امام عهد ببندد. این عهد بستن در مورد تزکیه نفس و خدمت به دین و یاری کردن امام زمان و شیعیان گرفته تا سایر چیزها می تواند باشد.
بیست و هفتم: برای سلامتی و فرج امام زمان و همچنین برای برآورده شدن حاجات شیعیان دعا کند.
بیست و هشتم: بر دشمنان اهلبیت لعن بفرستد.
بیست و نهم: از ایستادن طولانی مدت در کنار ضریح مطهر خودداری کند تا دیگران هم بتوانند استفاده کنند.
سی ام: با امام وداع کند و از خدا بخواهد که آخرین زیارتش نباشد.
