بسم الله الرحمن الرحیم
مولانا امیرالمؤمنین صلوات الله علیه میفرمایند: «يَا كُمَيْلُ مَا مِنْ حَرَكَةٍ؛ إِلَّا وَ أَنْتَ مُحْتَاجٌ فِيهَا إِلَى مَعْرِفَة[1].» ای کمیل هیچ حرکتی نیست؛ مگر اینکه تو در آن، محتاج به معرفت هستی. همچنین میفرماید: «الْعِلْمُ إِمَامُ الْعَمَلِ وَ الْعَمَلُ تَابِعُهُ[2].» علم، پیشوای عمل است و عمل، تابع اوست.
بدون علم و آگاهی، بدون شناخت و معرفت، هیچ کاری ثمره نخواهد داشت، این آگاهی و شناخت است که روح را، بر عمل میدمد و آن را پُربار میسازد. عملی که از علم و معرفت تُهی باشد، همچون جسمی بیروح است و برای عملکننده، فایدهای را در بر نخواهد داشت. امام صادقN عواقبِ عملِ بدون علم و معرفت را، بیشتر از اینها دانسته؛ زیرا فرمودهاند: «الْعَامِلُ عَلَى غَيْرِ بَصِيرَةٍ، كَالسَّائِرِ عَلَى غَيْرِ طَرِيقٍ، لَا يَزِيدُهُ سُرْعَةُ السَّيْرِ إِلَّا بُعْداً[3].» عامل بیبصیرت؛ مانند روندهای است که در غیرِ راهِ خود، حرکت میکند و سرعت گرفتن، چیزی جز دوری از راه، به او نمیافزاید.
یکی از مشکلات جامعۀ امروزی، که متأسّفانه در متشرّعین هم دیده میشود، این است که نسبت به أعمالی که انجام میدهند، علم و معرفت ندارند، و گاهی فقط به تقلید صِرف و بدون فهم از حکمتهای أعمال، به انجام آنها روی میآورند، این در حالی است که فرهنگ قرآن و عترت، بیشتر از هر چیز، به علم و معرفت دعوت میکند و عابد بیعلم را، به مراتب کمتر و پایینتر از عالم میداند[4]. در ارزش و اهمیت علم، همین آیۀ قرآن کافی است که میفرماید: (هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ[5]و[6]) لذا بر شیعیان اهل بیت عصمت و طهارت لازم است که در فهم و درکِ اعمالی که انجام میدهند، از پای ننشینند، و برای این امر، در محضر علمای ربّانی تَلَمُّذ و شاگردی نموده و حکمتِ أعمال و عبادات را، از آنها فرا گیرند. ما نیز در این راستا بر آن شدیم، تا در حدّ بضاعتِ مزجاتی که داریم، گامی در این راه برداشته و برخی مسائل معرفتی را دربارۀ زیارت اربعین، خدمت شیعیان ائمۀ اطهارI تقدیم بداریم. جا دارد از تمام پژوهشگرانی که میخواستند گمنام بمانند و ما را در تهیۀ مقالات و گفتارهای این مجموعه، یاری رساندند، کمال تشکر و قدردانی را داشته باشیم.
معاونت فرهنگی ستاد باز سازی عتبات عالیات استان همدان
[1]. بشارة المصطفى لشيعة المرتضى، ص۲۵.
[2] . الخصال، ج ۲، ص ۵۲۳.
[3]. المحاسن، ج ۱، ص ۱۹۸.
[4]. امیرالمؤمنین میفرمایند: «الْمُتَعَبِّدُ بِغَيْرِ عِلْمٍ كَحِمَارِ الطَّاحُونَةِ يَدُورُ وَ لَا يَبْرَحُ مِنْ مَكَانِه» عبادتگر بیعلم، مانند الاغ عصاری (آسیاب) است که دور خود میچرخد و از مکانش حرکتی ندارد. تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، ص ۴۱.
[5]. سورۀ الزّمر، آیۀ ۹.
[6]. ترجمه: آیا کسانی که میدانند، با کسانی که نمیدانند، برابر و مساوی هستند؟ در این آیۀ شریفه، استفهام انکاری به کار رفته است و در واقع منظور آیه، مساوی نبودن عالم با غیرعالم است.
